Hár blóðþrýstingur: Orsakir og lausnir

Algengar undirliggjandi orsakir háþrýstings

1. Langvarandi streita og ofvirkt taugakerfi 

Stöðug virkni í sympatíska taugakerfinu („fight or flight“) hækkar kortisól, adrenalín og eykur spennu í æðum. Yfirleitt er fólk ekki meðvitað um að taugakerfið sé í spennu, einfaldlega vegna þess að það hefur lifað svo lengi í þessu ástandi að það upplifir það sem eðlilegt.

Hvað veldur spennu í taugakerfinu?

• Of stuttur svefn eða skortur á hvíld
• Óreglulegur svefntími, ef farið er að sofa eftir kl. 23. á kvöldin
• Örvandi efni (t.d. nikótín og koffín)
• Kolvetnaríkt mataræði
• Langvinn bólga í líkamanum, ójafnvægi í þörmunum eða sýkingar
• Áhyggjur, kvíði og stöðug ábyrgð, óunnin áföll 
• Skortur á næringarefnum (magnesíum, B-vítamíni og kalíum)

Hvað er hægt að gera?

• rólegar öndunaræfingar (t.d. box öndun) 
• róleg ganga í náttúrunni
• stuttar hugleiðslur
• minnka skjátíma á kvöldin
• Auka fitu- og prótein í mataræðinu (slakar á taugakerfinu)
• Draga úr neyslu kolvetna, koffíns og nikótíns (örvar taugakerfið)
• Taka inn B-vítamín complex, magnesíum og kalíum (potassium)
• Hafðu reglulegan svefntíma þar sem þú ferð alltaf á svipuðum tíma að sofa, helst fyrir kl. 23 á kvöldin. Reyndu að sofa í 7-8 klst á hverri nóttu. Ekki borða fyrir svefn.

2. Insúlínviðnám og blóðsykursójafnvægi

Insúlínviðnám og ójafnvægi í blóðsykri geta haft veruleg áhrif á blóðþrýsting. Þegar insúlín er langvarandi hátt minnkar útskilnaður natríums um nýrun, sem veldur vökvasöfnun í líkamanum og hækkun á blóðþrýstingi. 

Mjög algengt hjá fólki sem:

• borðar mikið af unnum kolvetnum
• borðar óreglulega
• borðar seint á kvöldin

Hvað er hægt að gera?

• Borða prótein og fitu í hverri máltíð
• Forðast sykur og unnin kolvetni
• Ekki borða seint á kvöldin
• Fasta

3. Steinefnaójafnvægi

• skortur á magnesíum (slakar á æðum)
• skortur á kalíum (jafnar áhrif natríums í líkamanum og viðheldur vökva- og blóðþrýstingsjafnvægi)
• of mikið natríum án mótvægis (t.d. borðsalt)

4. Bólga í líkamanum, sem getur orsakast af:

• fæðuóþoli (t.d. frá mjólkurafurðum, glúteni, iðnaðarframleiddum olíum eins og sólblómaolíu og repjuolíu)
• sykur og unnin kolvetni 
• áfengi og tóbak
• þarmaójafnvægi
• Candida, skortur á góðum bakteríum í þarmaflórunni 

5. Léleg nýrnastarfsemi eða álag á lifur 

Nýrun stjórna vökvajafnvægi, saltbúskap og blóðþrýstingi.Ef nýrun eru undir álagi (t.d. vegna bólgu, lyfja, sykurs eða ofþornunar) hækkar þrýstingur.

Hvað er hægt að gera?

• Drekktu fullnægjandi vatn daglega, 2-3 lítra á dag. 
• Taktu inn bætiefni til að styðja við lifur og nýru (t.d. mjólkurþistil) 
• Dragðu úr áfengi og sykri 
• Taktu inn natríum og kalíum (potassium) sem bætiefni
• Forðastu borðsalt alfarið (einungis nota sjávarsalt) 
• Forðastu fæðu með sem inniheldur unnið borðsalt (t.d. saltfiskur, hangikjöt, sojasósa, skyndibiti, tilbúnir réttir og saltaðar hnetur). 
• Stilltu lyfjainntöku (lyf geta aukið álag á nýru og lifur töluvert)

6. Skortur á hreyfingu eða röng hreyfing

• Of lítil hreyfing veldur stífari æðum
• Of mikil áreynsla, ásamt streitu, getur einnig hækkað þrýsting tímabundið

Farðu út í göngutúr daglega eða gerðu léttar styrktaræfingar.

7. Tóbaksnotkun

Tóbak er einn af sterkustu álagsþáttum fyrir blóðþrýsting og æðakerfið. Nikótín veldur skyndilegum æðasamdrætti sem hækkar blóðþrýsting og eykur hjartslátt. Við reglulega notkun verður þessi áhrif stöðug, sem leiðir til langvarandi spennu í æðum.

Langtímanotkun tóbaks:

• eykur stífleika í æðaveggjum
• skaðar æðaþelið og minnkar teygjanleika æða
• eykur bólgu og oxunarálag
• truflar jafnvægi í taugakerfi og heldur líkamanum í „fight or flight“ ástandi

Að draga úr eða hætta tóbaksnotkun er ein áhrifaríkasta breytingin sem hægt er að gera til að styðja við lækkun blóðþrýstings og bæta heilsuna.